Qəzetimizin şənbə sayında Fransanın “L’Equipe” nəşrinin dünya futbolunda ən nüfuzlu fərdi mükafat kimi qəbul olunan “Qızıl top”un təqdimatı ilə bağlı şərtlərə yenidən baxılacağıyla bağlı xəbərinə yer ayırmışdıq.

Dərhal kiçik bir izahat verək. Hər kəs bu mükafatı “France Football” jurnalının verdiyini bilir, ancaq bu nəşr də “L’Equipe” ilə eyni media qrupuna daxildi, bu üzdən islahatlarla bağlı mətnin hansı mənbədə yer aldığına təəccüblənməyə dəyməz. Bildiyiniz kimi, yeniliklər aşağıdakılardan ibarətdi:

1. “Qızıl top” indi olduğu kimi təqvim ilinin yox, mövsümün yekunlarına əsasən veriləcək. Yəni növbəti mükafat 2021/22 mövsümü başa çatandan sonra sahibini tapacaq. Noyabr-dekabrda keçiriləcək futbol üzrə dünya çempionatı isə artıq 2022/23 mövsümünün yekunlarına düşəcək, deməli, 2023-cü il üçün “Qızıl top”un verilməsində nəzərə alınacaq.

2. Yalnız yığmaları FİFA reytinqində ilk “100-lüy”ə düşən ölkələrdən olan jurnalistlər səsvermədə iştirak edə biləcək. Məsələn, yığması çətinliklə “100-lüy”ə düşən (indi 98-ci pillədədi) vyetnamlı jurnalistin səs hüququ olacaq. “France Football”un yeni meyarlarının məğzi odu ki, ölkənin FİFA reytinqindəki yeri həmin ölkədə adamların futbolu necə anladığını əks etdirir. Deməli, bu meyara uyğun olaraq, Azərbaycan, Qazaxıstan, Yeni Zelandiya (ötən səsvermədə “top-5”i düzgün müəyyənləşdirmişdi), Latviya, Estoniya, Liberiya, Moldova jurnalistləri müsabiqədən kənarda qalacaq.

3. Səsvermə zamanı rəhbər tutulacaq meyarların əhəmiyyəti də dəyişib. İndi öncə fərdi göstəricilər, ardından komanda uğurları gəlir. 3-cü məqam oyunçunun ümumi səviyyəsi və “feyr-pley” prinsiplərinə uyğunluğudu. Deməli, “karyera” bəndi sıradan çıxıb. “L’Equipe” yazır ki, təşkilatçılar bu yolla müsabiqəni daha açıq və rəqabətli etmək, “bir neçə futbolçunun qoruğu” imicindən çıxarmaq istəyirlər.

4. Mükafatın növbəti təqdimat tarixi kimi 2022-nin oktyabrı müəyyənləşdirilib.
Bəs bu islahatları necə qiymətləndirmək olar? İslahat dalğası daha erkən baş tutsaydı, bəlkə də ötənilki qalmaqaldan qaçmaq olardı. Xatırladaq ki, “Qızıl top”un ötən il Levandovskiyə yox, Messiyə verilməsi bütün dünyada böyük əks-səda doğurdu. Onda meyarlar hədsiz bulanıq idi və tövsiyə xarakteri daşıyırdı:

1. İl ərzində fərdi və komanda göstəriciləri.
2. Oyunçunun səviyyəsi (istedad və ədalətli oyun).
3. Oyunçunun karyerası.

FİFA-nın “France Football” jurnalının təsis etdiyi “Qızıl top”la “boşanmadan” sonra - 2017-də yaratdığı “The Best” mükafatı bu mənada daha məntiqli görünür. Bu mükafatın dəqiq reqlamenti var ki, istənilən şəxs FİFA-nın saytına daxil olmaqla şərtləri oxuya bilər. Məsələn, səslərin necə sayıldığı aydın şəkildə göstərilib (FİFA-nın mükafatında qaliblər futbolçuların, baş məşqçilərin, jurnalistlərin və azarkeşlərin səsverməsi əsasında müəyyənləşir). FİFA-nın saytında həmçinin nominantların göstəricilərinin dəyərləndirilyidi zaman kəsiyi dəqiq şəkildə göstərilib. Məsələn, sonuncu dəfə 2020-ci il oktyabrın 8-dən 2021-ci il avqustun 8-nə qədər olan dövr nəzərə alınıb. Bu zaman kəsiyinə koronavirus üzündən əvvəlkilərlə müqayisədə bir qədər gec başlayan ötən klub mövsümü, həmçinin AÇ-2020, Amerika Kuboku və Tokioda keçirilən Olimpiada-2020 sığır. Ümumiyyətlə, təqvim ilindən mövsümə keçmək ehtiyacı çoxdan yaranmışdı. Ancaq “Qızıl top” yetərincə mühafizəkar mükafatdı. Məsələn, yalnız 1995-ci ildə qərar verdilər ki, mükafatı Avropada oynayan qeyri-avropalılara da vermək olar. Məhz bu üzdən Dieqo Maradona kimi dünya əfsanəsi mükafata həsrət qaldı. “Qızıl top” yalnız 2007-də qlobal mükafata çevrildi.

Bundan sonra fərdi göstəricilərin əsas meyara çevrilməsi, komanda uğurlarının arxa plana keçməsi də tam məntiqli qərardı. Bu dəyişikliyin məntiqi belədi: komanda ilə daha çox titul qazanan yox, konkret zaman kəsiyində daha yaxşı oynayan futbolçu ən yaxşı seçilir. Əski qaydanın əsasını hardan götürdüyü bəllidi. Onillər əvvəl TV-də yalnız Avropa və dünya çempionatları kimi böyük turnirlərə baxmaq olurdu, kim orda özünü göstərirdisə, seçilirdi. Amma 2022-də artıq belə dəlillərə söykənmək mümkünsüzdü.

Aydın məsələdi ki, son illərdə “Qızıl top”un təşkilatçılarına yönələn tənqid dalğası onları silkələnməyə məcbur edib. Bir qədər də belə davam etsəydi, mükafat tam gözdən düşəcəkdi. Yeri gəlmişkən, belə çıxır ki, 2022-nin “Qızıl top”u nə Messiyə çatacaq, nə də Ronaldoya. Axı mövsümün sonuna üç ay qalmış mənzərə belədi ki, heç biri mükafatlıq oyun göstərməyib. Komanda uğurlarından isə heç danışmağa dəyməz. PSJ də ÇL-də mübarizəni dayandırıb, MY də. Parislilərin çempionluq şansı böyükdüsə, mançesterlilərin qitənin ən nüfuzlu klub turnirinə vəsiqə qazanması belə sual altındadı.