İngiltərə futbol ictimaiyyəti bukmeker şirkətlərinin reklamı ilə bağlı məsələdə hakimiyyət orqanlarıyla ticarəti davam etdirir. Hökumət 2020-ci ildən bu məsələ ilə fəal məşğul olur – baş nazirlərin dəyişməsinə baxmayaraq, kursdan geri çəkilməyib.

Boris Conson müzakirələrin əsasını qoyub

Bu məsələdə dəyişikliklərin əsas ideoloqu Böyük Britaniyanın sabiq baş naziri, türk əsilli Boris Consondu. İngiltərə Premyer-Liqasının (İPL) hələ ötən il titul sponsorlarından-bukmekerlərdən imtina ilə bağlı könüllü-məcburedici qərar verəcəyi gözlənilirdi, ancaq Consonun yerinə əvvəlcə Liz Trassın, ardından Rişi Şunakanın gəlişi klublarda qanun layihəsinin geri çəkiləcəyinə ümid yaratmışdı. Belə olmadı. Hakimiyyət orqanları qarşıdakı həftələrdə həmin qanun layihəsini dərc etməyə hazır idi, ancaq premyer-liqa rəhbərliyinə hökuməti qabaqlamağa imkan verdi. Yəni hökumət əvvəlcədən elan etmişdi ki, premyer-liqa bu qanunu könüllü şəkildə qəbil edərsə, futbolkalarda sponsorluq mövzusunda başqa məhdudiyyətləq qoyulmayacaq. Və İPL hökumətlə anlaşmanı pozmadı, bu məzmunlu kollektiv qərarı açıqladı: “Premyer-liqa futbolkaların ön hissəsində ehtiraslı oyunlarla bağlı sponsorluqdan imtina etməklə Böyük Britaniyada könüllü şəkildə belə addım atan ilk liqaya çevrilir”.
“The Times”dan olan həmkarımız Martin Siqlerin yaydığı xəbərə görə, 20 klubdan 18-i bu qərarın lehinə səs verib, daha ikisi bitərəf qalıb. Düzdü, burda da nüanslar var.

• Qadağa yalnız titul sponsorluğuna aiddi. Bukmekerlərin futbolkaların qolunda, tumanda, meydanın ətrafındakl bannerlərdə, stadionun monitorlarında, TV-də reklamı qüvvədə qalır. Tədqiqatlar göstərir ki, premyer-liqanın hər oyununda bukmekerlərin adı təxminən 500-700 dəfə kadra düşür.
• Qadağa yalnız 2025/26 mövsümünün sonundan qüvvəyə minəcək ki, klublar özünə yeni tərəfdaşlar tapa bilsin. Hələ ki qadağa 8 klubun – “Bornmut”, “Brentford”, “Everton”, “Lids”, “Sauthempton”, “Vest Hem”, “Fulhem” və “Nyukasl”ın maraqlarına toxunur. Yeri gəlmişkən, son iki klubun titul sponsoru ilə müqaviləsinin müddəti artıq bu yay bitir.

İPL-in bəyanatı bu qərarı yarımçıq sayan yeni qanunun tətəfdarlarını tam razı salmayıb. Futbolda ehtiraslı oyunların reklamına qarşı çıxan “The Big Step” şirkətinin yaradıcısı Ceyms Qraymsın fikri:

Məhz mərc şirkətləri hesabına sərvət toplayan “Brayton”un sahibi Toni Blum da premyer-liqa klublarının formasının önündə bukmekerlərin reklamını dəstəkləmir, ancaq izahatı da var: “Düşünmürəm ki, ehtiraslı oyunların futbolkada reklamı yaxşı haldı. Eyni zamanda, anlayıram ki, xüsusən də gəliri az olan liqalarda yarışan klublar üçün belə şirkətlər “nəfəslik” rolunu oynayır. Bu üzdən onlardan imtina etmək çətindi”.
Siyasətçilər hələ ki İPL-dən aşağı liqalara toxunmurlar. Bilirlər ki, belə addım əksər klubların maliyyə çətinliyi ilə üzləşməsinə səbəb olacaq. Özündə çempionşip, Liqa 1 və Liqa 2 klublarını birləşdirən EFL-in sədri Rik Parri hələ 2020-də islahat layihəsini tənqid etmişdi:



Bukmekerlər 20 il ərzində İngiltərə futbolunu “işğal edib”

İngiltərə futbolunun bukmekerlərin əsarətinə keçməsində platsdarm rolunu hələ 2002/03 mövsümündə “Betfair” ilə titul sponsorluğuna dair müqavilə bağlayan “Fulhem” oynayıb. Artıq 2016-cı ildə oyun biznesi ilə məşğul olan şirkətlər 20 klubdan 11-nin titul sponsoru idi, qalan klublar da bu və ya başqa şəkildə belə şirkətlərlə əməkdaşlıq edirdi (kimsə formanın qolunda yer ayırmışdı, kimsə stadionda və s. və i.a.).

Bu sənaye internetin inkişafı və Çinin yüksək ödəniş qabiliyyətli bazarı üzündən çiçəkləndi. Həmin ölkədə ehtiraslı oyunlar qadağan olunduğuna görə onlayn-bukmekerlər, kazinolar və başqa belə şirkətlər ənənəvi reklam yolu ilə müştərilərə “çata” bilmir. Ancaq bütün dünyanın leqal şəkildə baxdığı İngiltərə futbolu var. Adətən, belə şirkətlər Filippin kimi ölkələrdə qeydiyyatdan keçir, Böyük Britaniya bazarına qanuni şəkildə müdaxilə etmək üçün isə Men adası və ya Cəbəllütariqdə yaradılan ofşorlardan istifadə olunur. Premyer-liqanın cari mövsümündə bukmekerlərlə titul sponsorluğuna dair 8 müqavilə var ki, bu üzdən komandalar ildə 60 milyon funt qazanır. “Caytoo” monitorinq şirkətinə inansaq, premyer-liqa və çempionşip klublarının 77 faizi bukmekerlərlə əməkdaşlıq edir, “Mançester Siti”, “Nyukasl”, “Aston Villa” və “Haddersfild”in isə üç belə tərəfdaşı var.

İngiltərə ilə müqayisədə daha az pulun fırlandığı İtaliya (2019-dan) və İspaniya (2021-dən) çempionatları artıq bukmekerlərlə vidalaşmaq mərhələsini keçib. Odu ki, İPL-in də bu yükün altından çıxacağı dəqiqdi. Özü də İspaniya futbolunda hər şey daha sürətli və sərt oldu. Orda yalnız titul sponsorları yox, La Liqa və sequnda klubları ilə əməkdaşlıq edən istənilən bukmeker şirkətinin loqosu qadağa altına düşdü. Halbuki həmin qadağa qərarına qədər İspaniyanın ilk iki divizionunda yarışan 42 klubdan 34-nün bukmeker şirkətləri ilə müqaviləsi var idi. Nəticədə La Liqanın 6 komandası həmin mövsümə titul sponsoru olmadan başladı, maliyyə məsələsi elə mövsümün gedişində həll olundu. Göründüyü kimi, İngiltərədə bu məsələyə daha ölçülü-biçili yanaşırlar.

ORXAN