“Şerif” həmin “Şerif” olsaydı, indi “Zirə”nin və Azərbaycan futbolunun azarkeşləri ah-vay edər, rəqibin gücünə görə təbii qorxu hissi keçirərdilər. “Şerif” həmin “Şerif” deyil, bu üzdən “qartallar”ın da Avropa Liqasında 2-ci mərhələyə adlamaq baxımından ən azı rəqib qədər şansı var.

Belədə oxucuda haqlı sual yarana bilər: görəsən, nə olub ki, bu iki komandanı müqayisə edən hər kəs “Şerif”in zəifləməsindən, məhz buna görə ardıcıl 8 çempionluqdan sonra titulu “Petrokub”a təhvil verməsindən danışır?

Bir qədər sonra mən oxucuların bu sualına aydınlıq gətirəcəm. Amma əvvəlcə bir önəmli statistik məqamı xatırlatmaq istəyirəm: Moldovanın müstəqillik dönəmində keçirilən 33 çempionatının 21-də “Şerif”, 8-də “Zimbru” qalib gəlib, “Konstruktorul”, “Daçiya”, “Milsami” və “Petrokub” hərəyə bir dəfə çempionluğu bayram edib.

Dörd minadan biri – “DMR”
Oxucu-azarkeş sualına cavab vermək üçün siyasətə baş vurmağa məcburam. SSRİ-nin dağılması ilə paralel şəkildə bu coğrafiyada yaşanan çoxlu kiçik münaqişə, qırğınlar öz yerində. Amma özünü SSRİ-nin hüquqi-siyasi varisi sayan Rusiya ötən əsrin 80-ci illərinin sonu – 90-cı illərinin əvvəlində postsovet məkanı ərazisində həm də 4 “mina basdırdı”, qondarma, separatçı qurumların yaranmasına şərait yaratdı. Şükür Allaha, Azərbaycan təxminən 30 ildən sonra, həm də 35 min qurban bahasına ərazisindəki “minanı zərərsizləşdirdi”. SSRİ-nin daha iki respiblikası - Gürcüstan və Moldova hələ də eyni problemdən əziyyət çəkir. Gürcüstan Abxaziya və Cənubi Osetiya, Moldova isə Dnestryanı problemini həll etmək üçün münasib zaman və tarixi şərait gözləyir.

“Zirə”nin qarşıdakı rəqibi, indiyə qədər də müxtəlif turnirlərdə dəfələrlə Azərbaycan klubları ilə qarşılaşan “Şerif” separatçı qurumun – “Dnestryanı Moldav Respublikası”nın “şah əsəri” və ya ən fərasətli övladı sayılır. Hətta DMR-ə “Şerif” Respublikası deyənlər də çoxdu.

Milisionerin yaratdığı inhisarçı şirkət
1962-ci il doğumlu Viktor Quşan 1993-cü ildə özündən bir yaş kiçik İlya Kazmalı ilə birgə “Şerif” holdinqini yaratdı. SSRİ dövründə milisioner olan, DTK ilə əlaqələri də şübhə doğurmayan Quşan və tərəfdaşı “Dnestryanı”nın rəhbəri İqor Smirnovla anlaşdılar. 1990-cı ilin sentyabrında bu ərazidə yaşayan rusların təhriki və hələ 1956-cı ildə Moldova SSR-in ərazisinə yerləşdirilən 14-cü ordunun dəstəyi ilə müstəqilliyini elan edən separatçı qurumun rəhbəri gələcək oliqarxlara separatçıların nəzarətində olan ərazilərdəki bütün dükanları verdi. Onlar isə həmin dükanları Qərb üslubunda supermarketlərə çevirərək içini leqal və qeyri-leqal yolla əldə olunan mallarla doldurdu. Beləcə “Şerif” supermarkerlər şəbəkəsi yarandı. Bütün ciddi mənbələr belə hesab edir ki, “Şerif”in sərvətinin qaynağı qeyri-qanuni siqaret, alkoqol və ərzaq məhsulları ticarətidi. Mallar əsasən regionun 80 kilometliyində yerləşən Odessa limanı vasitəsilə, qaçaqmalçılıq yolu ilə gətirilir. Belə bir ifadə var: siyasət biznesin kölgəsidi. Separtatçı qurumun ərazisindəki hakim “Yenilənmə” partiyası ilə “Şerif” holdinqi arasındakı münasibətləri bundan yaxşı anladan ifadə yoxdu. Qondarma qurumun parlamentinin bütün üzvləri “Şerif”lə bu və ya başqa şəkildə bağlıdı, Quşanın oğlu Yevgeni də deputatdı. 2016-nın dekabrından separatçılara rəhbərlik edən Vadim Krasnoselskinin seçki kampaniyasını da “Şerif” maliyyələşdirib. Bir sözlə, "Şerif" adi bir futbol komandası deyil, həm də “DMR” ilə Rusiya arasındakı münasibətlərin inkişafına xidmət edən böyük layihədi.

“Şerif” holdinqi təkcə superparmetlər şəbəkəsi işlətmir. Holdinqin tərkibinə yanacaqdoldurma stansiyaları, inşaat şirkətləri, otellər, mobil rabitə şəbəkəsi, likör-araq zavodu, radio və televiziya kanalları da daxildi. “Şerif” qondarma respublikanın iqtisadiyyatının 60 faizinə sahibdi. Oxucu yenə eyni sualı verəcək: belə nəhəng imkanlara malik holdinqin nəzarətində olan klubun maliyyə durumu niyə pisləşsin ki, klub niyə pulsuzluqdan əziyyət çəksin ki?!

Rusiya – Ukrayna müharibəsi separatçıların belini qırıb
Əslində bir qədər əvvəl “Odessa limanı”, “qaçaqmalçılıq” ifadələrini işlətməklə məsələyə dolayısıyla aydınlıq gətirməyə çalışdım. Rusiyanın Ukrayna ərazisini işğal etməklə bağlı planı DMR-in vəziyyətini pis tərəfə dəyişdi. Bildiyiniz kimi, Dnestr çayının sol sahilində yerləşən separatçı qurum cənub-şərqdən Ukrayna ilə həmsərhəddi. Kiyev Rusiyapərəst mövqeyinə, ərazisində Rusiyanın sülhməramlı kontingenti olduğuna (tanış mənzərədi, eləmi?) görə DMR-i real təhlükə mənbəyi kimi görür. Ukrayna 2022-ci ildən bəri bu istiqamətdə sərhədi bağlayıb. Bu isə o deməkdi ki, separatçılar indi idxal-ixrac əməliyyatlarını yalnız Moldova vasitəsilə reallaşdıra bilər. Deməli, Moldovanın də əlinə nəzarət edə bilmədiyi regiona təsir rıçaqı düşüb.

Digər tərəfdən, Odessa ətrafında dağıdıcı hərbi əməliyyatların getdiyindən, şəhərin ən böyük qarşıdurma meydanlarından biri olduğundan xəbərdarsız. Təbii ki, qeyri-leqal siqaret və araq daşıyan heç bir qaçaqmalçı qəfil gülləyə tuş gəlmək istəməz.

Məlum səbəbdən Rusiya artıq Tiraspola əvvəli siyasi-diplomatik dəstəyi verə bilmir. Moskva çox çalışsa da, beynəlxalq danışıqlar planı artıq iflasa uğrayıb: “5+2” (Kişinyov və Tiraspol münaqişə tərəfləri, ATƏT, Rusiya və Ukrayna vasitəçilər, ABŞ və Avropa İttifaqı müşahidəçilər kimi) formatı artıq işə yaramır.

Təbii ki, “Şerif”ə axmaqlar rəhbərlik etmir. Moldova ilə yanaşı, Ukrayna və Rusiyanın da pasportunu daşıyan Viktor Quşan yenilənmiş oyun qaydalarının onun biznes maraqlarına təhlükə yaratmasının fərqindədi. Quşanın Ukraynada daşınmaz əmlakı, maliyyə aktivləri var və qətiyyən Qərbin sanksiya siyahısına düşmək istəmir. Yeri gəlmişkən, qondarma respublikanın rəhbəri Vadim Krasnoselski də Ukrayna pasportuna malikdi. Quşan və ətrafı biznes imperiyasını Qərbə doğru genişləndirmək, Rusiya ilə əlaqələri zəiflətmək niyyətindədi. Amma bunun üçün işlək mexanizmlər tapmaq lazımdı. Hələ ki tapmayıb və imperiyası zəifləməkdədi. Nəticə etibarı ilə Rusiya – Ukrayna müharibəsi böyük insani faciələrə səbəb olmaqla yanaşı, dolayısı ilə “Zirə”nin işinə yarayıb. Belədə adam heç bilmir ki, sevinsin, yoxsa kədərlənsin?! Rəşad Sadıqovun komandasının üzərinə düşən vəzifə meydana çıxmaq və bu mərhələni adlamaqdı. “Şerif” bəlkə də heç vaxt avrokuboklar uğrunda mübarizəyə indiki qədər zəif formada qatılmayıb.

HUŞƏNG