Tovuz tam 32 illik aradan sonra avrokuboklarda təmsil olunmağı çox, lap çox istəyirdi, bunun üçün hər cür hazırlıq görmüşdü, hətta komanda mövsümdəki son ev oyununu da Sumqayıtda keçirdi ki, stadion UEFA-nın tələblərinə vaxtında uyğunlaşdırılsın. Amma olmadı, alınmadı, bu gün üçün mənzərə belədi ki, Azərbaycanı Konfrans Liqasında “Turan Tovuz” yox, “Zirə” təmsil edəcək.

Bütün bu tarixçənin fonunda mənim ən çox Ehtiram Quliyevin əməyinə heyfim gəlir. Ehtiram bəy son üç ildə komandanın iddialı, rəqabətədavamlı olması üçün ən azı 30 milyon manat pul xərcləyib, gündüzü gecəsinə qatıb ki, Tovuz uzun fasilədən sonra Avropada görünsün. Bu il turnir cədvəli onu arzusuna çatdırdı. Ancaq indi belə aydın olur ki, kimlərinsə məsuliyyətsizliyi Quliyevin avrokubok arzusunu gözündə qoydu, milyonlar faktiki havaya sovruldu!

UEFA Apellyasiya Orqanının sədri “Turan Tovuz”un Konfrans Liqasında iştirakdan məhrum edilməsiylə bağlı qərarı iyunun 2-də verib. Amma mövsümü 3-cü yerdə bitirən komandanın məhz belə aqibətlə üzləşəcəyi hələ mayın 30-da bəlli idi. Azərbaycanda bəd xəbər məhz həmin gün yayıldı. Ardından ortaya atılan versiyalarla hamınız tanışsız: guya UEFA-ya ölkədən ötürmə verilib, “Turan Tovuz”u Avropada görmək istəyən adamlar var, AFFA-nın sabiq rəhbərliyi, xüsusən də hazırda FİFA-da məsul vəzifədə çalışan Elxan Məmmədov cəza xəbərini bilərəkdən ictimaiyyətdən gizlədib.

Ortada sadə suallar və həqiqətlər var. Əlbəttə, Məmmədov Azərbaycan futbolunu yanı üstə qoyduğuna, xüsusən də Berti Foqts ilə 6,5 illik işbirliyinə görə hər cür tənqidə layiqdi, imkan olsaydı, onu Azadlıq meydanında asardıq da! Amma Elxan bəy “Turan Tovuz”un 2019-da 7 futbolçusunun danışılmış oyunlarda iştiraka görə cəzalanmasını niyə gizlətsin ki? Məgər o belə bir əməlin üstünün gec-tez açılacağını bilmirdi? Digər tərəfdən, klubun cəzalanması haqda qərar iyunun 2-də verilibsə, onda bunun Məmmədov və ya AFFA-nın sabiq rəhbərliyi ilə hansı əlaqəsi var?

Çox qəribə, hətta deyərdim ki, əyləncəli vəziyyət yaranıb. Deməli, 2019-cu ildə AFFA-ya məktub göndərərək oyun alverində suçladığı futbolçuların cəzalandırılmasına nail olan, həmin vaxt “Turan Tovuz”a faktiki rəhbərlik edən Oqtay Abdullayev dolayısıyla bu gün klubun cəzalanmasının əsas səbəbkarıdı! Oqtay bəy indi “Ehtiram Quliyevin klubu belə cəzalandırılırsa, bu ölkədə hansı iş adamı futbola pul qoyacaq”, - deyə demaqogiya ilə məşğuldu. Amma əslində oxları öz üzərindən çəkir, AFFA-nın indiki və köhnə rəhbərliyinə, ya da hansısa mücərrəd qüvvələrə yönəldir. Və başqa bir önəmli dəlil: Abdullayev 2023-cü ilin iyulunda “Turan Tovuz”un AFFA-nın nəzarətindən çıxarılaraq Ehtiram Quliyevə verilməsində, yəni təhvil-təslim prosesində birbaşa iştirak edib. Görəsən, niyə həmin vaxt biznesin təmizliyinə diqqət yetirməyib, 2019-da futbolçuları cəzalanan klubun özünün də UEFA-nın qəzəbinə tuş gələ biləcəyini düşünməyib? Axı bunlar çox önəmli, diqqət yetiriləsi məqamlar idi. Abdullayev milyonlar xərcləməyə hazırlaşan Quliyevə niyə yardım etməyib?

“Turan Tovuz”un günahını yüngülləşdirən əsas dəlil futbolçuların ifşasının məhz rəhbərlik səviyyəsində həyata keçirilməsidi. Belə olmasaydı, yəni rəhbərliyin də 2019-a təsadüf edən saxtakarlıqda adı hallansaydı, biz bu gün, doğrudan da, 10 illik cəza təhlükəsindən danışardıq. Bir qədər primitiv ifadə etsəm, belə mənzərə alınır: klubun adını təmizə çıxarmaq, saxtakarları ifşa etmək istəyən Abdullayev özü də bilmədən “qəbirqazan” rolunu oynayıb. Odu ki, Tovuzun futbol ictimaiyyətini dərin məyusluğa qərq edən qərarın səbəblərini axtararkən barmağı düzgün istiqamətə tuşlamaq lazımdı. Yoxsa “Elxan Məmmədov belə gəldi, elə getdi”, “Zirə”nin bu işdə hansısa marağı var”, “bəzi qüvvələr “bozqurd”un yox, “qartal”ın Avropada oynamasını istəyir” kimi spekulyativ tezislərlə futbol ictimaiyyətini çaşdırmağa dəyməz.

Bildiyimə görə, “Turan Tovuz” hələ də hadisələrin axarını dəyişə biləcəyinə, Konfrans Liqasına qatılacağına ümid edir. Klub rəhbərliyi hətta hədəfinə çatmaq üçün məşhur vəkil tutub, İdman Arbitraj Məhkəməsində uğur qazanacağını düşünür. Təki olsun, təki “Turan Tovuz” azarkeşinin həsrəti 32 ili aşmasın. Amma UEFA da asanlıqla təslim olan, belə məsələlərdə güzəştə gedən qurum deyil. Azərbaycan futbolu da bunu dəfələrlə öz dərisində hiss edib. Ən müxtəlif illərdə, ən müxtəlif cəzalar ilə üzləşmişik. Adətən, belə sərt cəzalarda insan amili önə çıxır. Yəni konkret şəxslərin günahı üzündən bir futbol klubunun uğuru, qələbəsi dəyərsizləşir, heç olur. 2010-cu ilin iyulunu xatırlayırsızmı? Onda “Bakı” yarıhəvəskar “Buduçnost”u evdə 2:1 hesabıyla məğlub etsə də, cəzalı Joel Epalleni meydana buraxdığına görə texniki məğlubiyyətlə üzləşdi və səfərdəki 2:1 hesablı qələbə də işə yaramadı. Sonradan klubdaxili araşdırma zamanı bəlli oldu ki, UEFA avrokubok mövsümü başlamamış bütün iştirakçı klublarla yanaşı, “Bakı”ya da məktub göndərib, orda Epallenin cəzalı olduğu göstərilib. Səhv etmirəmsə, onda məsuliyyəti klubun mətbuat xidmətində çalışan Asif Bağırov üzərinə götürdü.

İndi isə vəziyyət elədi ki, “Turan Tovuz”un sərt cəzasına görə məsuliyyəti üzərinə götürən, irəli çıxıb, “günahkar mənəm” deyən yoxdu. Amma mənə elə gəlir ki, əsas günahkarlar 2023-cü ilin iyulunda təhvil-təslim prosesini doğru-dürüst həyata keçirməyən, 2019-dakı cəzanın kluba baha başa gələcəyini bilməyən adamlardı. Futbola bir başqa sahədən gələn Ehtiram Quliyev belə incəliklərdən xəbərdar olmaya bilərdi. Bəs onun yanında olanlar, bəs klubu ona təhvil verənlər? Bəs bilərəkdən və ya bilmədən milyonlarla manatı havaya sovuranlar?

HUŞƏNG