Bu yay basketbolda antidopinq qaydalarının pozulmasıyla bağlı bir neçə qalmaqal baş verib.

"Football-plus.az" xəbər verir ki, Braziliya yığmasının mərkəz oyunçusu Lukas Mariano qarşıdakı dünya çempionatında komandasına kömək edə bilməyəcək. Braziliyanın dopinq nəzarəti üzrə ixtisaslaşmış qurumu onun bu ilin yanvarında verdiyi nümunədə iştahı kəsən və sidikqovucu təsirə malik yasaq preparat aşkarlayıb. Lukası ikiillik diskvalifikasiya gözləyir.

Almaniya yığması da oxşar səbəbdən “Ulm”un hücumameyilli müdafiəçisi Kərim Cellouya bel bağlaya bilməyəcək. O, 12 ay ərzində üç dopinq-testi buraxıb və ikiilliyə cəzalanması gözlənilir. Hazırda Almaniya Antidopinq Agentliyi başa çatan mövsümdə “Ulm”a ölkə çempionluğunu qazanmaqda yardım edən basketbolçu ilə bağlı təhqiqatı davam etdirir. Elə Rusiyada da eyni problem var. 3х3 basketbolu üzrə dünya çempionu (U-23), “İnanomo”nun heyətində Rusiya çempionu Aleksandr Antonikovski antidopinq qaydalarını pozduğuna görə birilliyə cəzalanacaq. Oyunçu, klubu və Rusiya Basketbol Federasiyası artıq bununla bağlı məlumatlandırılıb. Onun ötən ilin aprelində verdiyi test müsbət nəticələnib.

Son vaxtlar basketbolda yaşanan ən böyük dopinq qalmaqallarını xatırladaq.

Rəfiqənin yardımı
Avropanın bir çox klubunda oynamağa imkan tapan Di Cey Kuper 2018-də şübhəli nümunə verib. Həmin vaxt “Monako” forması geyən basketbolçu “milliləşdirilmiş” oyunçu kimi Bosniya və Hersoqovina yığmasında çıxış edə bilmək üçün dopinq-testdən keçməliydi. FİBA tibb briqasasını təəccübləndirən hal yaşandı: onun təqdim etdiyi sidikdə “gHC” izləri üzə çıxdı. Bu isə qadınlar hamilə olarkən yaranan hormonlardı.

Təhqiqatı davam etdirən FİBA sonda üzə çıxardı ki, Kuper hamilə olduğunu bilmədiyi rəfiqəsinin sidik nümunəsindən yararlanıb. Basketbolçu sonradan etiraf etdi ki, mövsüm bitəndən sonra müntəzəm marixuana qəbul etdiyinə görə müstəqil şəkildə testdən keçmək istəməyib. Səmimi etirafa görə ikiillik cəza aldı, hərçənd daha uzun müddətə diskvalifikasiya oluna bilərdi.

Qeyd edək ki, cəza müddəti bitəndən dərhal sonra Kuper Avropada özünə yeni komanda tapa bildi. 2020-ci ildən bəri artıq İsrail, Meksika və Ukrayna çempionatlarında oynamağa imkan tapıb. Di Cey 2022/23 mövsümünü İsrailin “İroni Ne-Siona” komandasında keçirib, orda ən məhsuldar (10,2 xal) oyunçu olub. Ümumilikdə güclü basketbolçudu. 2016-cı ildə Avroliqada çıxış edən klublar Kuperin xidmətində maraqlı idi. O, MBA-da çıxış etsəydi, çətin ki, belə hiyləgər sxem düşünərdi. Bu liqada uzun müddət qüvvədə olan qaydaya görə, bu və ya başqa formada kannabis qəbuluna görə 25 oyunluq cəza verilir. 2019-cu ildə MBA-nın iki ulduzu – Con Kollins və Deandre Eyton buna qurban getdi. Kollins boşdayanmaya görə 610 min, Eyton osə 2,1 milyon dollar itirdi.

Odomun hiyləsi
Kollinslə Eytonun başına gələnlərdən bir il sonra MBA-da qaydalar bir qədər yumşaldıldı. Marixuana ilə bağlı ilk müsbət testə görə tənbeh və islahedici mühazirə kursu, 2-ci dəfə “ilişməyə” görə 25 min dollar cəimə, 3-cü dəfə “ilişməyə” görə isə 5 oyunluq cəza nəzərdə tutulurdu.
Düzdü, son vaxtlar MBA-da bu mübarizənin faydasızlığı ilə bağlı baxışlar üstünlük qazanmaqdadı. Pandemiya başlayandan sonra bu preparatla bağlı yarışdankənar yoxlamalar həyata keçirilməyib. 2022/23 mövsümündən etibarən MBA Amerikada kannabisi yasaq maddələr siyahısından çıxaran ilk nəhəng liqa oldu. MFL-də (Amerika futbolu) diskvalifikasiya olmasa da, cərimələr var. MLB-də (beysbol) cəza sistemi işləyir, MHL-də (hokkey) isə psixoaktiv maddələrin tətbiqinin zərərləri haqda müharizə oxumaqdadılar.

Doğrudan da, narkotiklərə münasibətdə siyasət MBA-nın daxili işi olmalıdı. ABŞ-ın federal hakimiyyət orqanları və bir çox ştatın hökuməti bu məsələni başlı-başına buraxıbsa, kommersiya qurumu nəyə görə öz pulu hesabına problemlə mübarizə aparmalıdı? Ancaq bir vacib nüans var. Basketbol qurumu özünü idman icmasının bir hissəsi sayırsa, ən azı WADA-nın yasaq maddələr siyahısında olan preparatları qəbul edənləri mühakimə etməlidi.
Hətta hansısa liqanın çərçivəsində marixuananın tam leqallaşması bütövlükdə idman üçün çox həyəcan doğuran mesajdı. WADA buna sərt şəkildə reaksiya verməlidi. Ancaq o da aydındı ki, idman dünyasında da ikili standartlar var. WADA, yəni Ümumdünya Antidopinq Agentliyi bəzi ölkələrə münasibətdə qılıncı itiləmiş halda dayanıbsa, bəzilərinə də loyal yanaşır, sərt cəzadan qaçır.

Amerikalılar bu qurumu Olimpiya Oyunlarında aldatdıqlarını da gizlətmirlər. MBA-nın ikiqat çempionu, bu liqanın tarixindəki ən qalmaqalçı basketbolçulardan biri Lamar Odom etiraf edir ki, Afinada keçirilən 2004-cü ilin Yay Olimpiya Oyunları ərəfəsində hər gün marixuana çəkirmiş, ancaq dopinq-testdən keçmək üçün hiylə işlədib: “İnternetdəki axtarış sistemlərində “süni cinsiyyət orqanları” yazıb, dopinq-testi aldatmaq imkanlarını öyrəndik. Axtarışın ardından nəhəng qara cinsiyyət orqanı sifariş etdik, ertəsi o bizə çatdırıldı. Dopinq zabiti test üçün evimə gələndə mən artıq hazır idim. Narkotik qəbul etməyən məşqçim həmin cinsiyyət orqanının daxilinə sidik yeritdi. Məndən bir neçə metr aralıda dayanan dopinq zabiti heç nədən sübhələnmədi. Nəticədə testdən uğurla keçdim və Olimpiadaya yollana bildim”.

Odomun dedikləri ilə tanış olandan sonra adam deməyə söz tapmır. Doğrudan da, idman dünyası hiyləgərliklər və çirkinliklər ilə doludu. İdmanın ilkin gözəlliyini qorumaq üçün daha sərt cəza tədbirlərinə ehtiyac var. Həmin tədbirlərin ağırlığını azərbaycanlı da, amerikalı da eyni dərədəcə öz dərisində hiss etməlidi.