Baş məşqçilər futbolda bəlkə də ən çox ədalətsizliyə məruz qalan şaxslərdi. Çünki komanda qalib gələndə, adətən, bunu futbolçuların “ayağına yazırlar”. Məğlub olanda isə günahkar məşqçi olur. Bu üzdən də məşqçilərin tez-tez dəyişdirilməsi heç kimi təəccübləndirmir. Bu yaxınlarda İqor Tudorun “Tottenhem”dəki dönəmi cəmi 44 gün çəkdi.

Bəs görəsən, hazırda Avropanın aparıcı çempionatlarında ən “uzunömürlü” məşqçilər kimlərdi? Bu yazıda məhz bu mövzu və bununla bağlı olan tendensiyalar haqda danışacağıq.

Top-11 liqada ən “uzunömürlü” məşqçilər
1. Frank Şmidt (Haydenhaym) – 6796 (gün)
2. Dieqo Simeone (Atletiko) – 5241
3. Xosep Qvardiola (Mançester Siti) – 3589
4. Frederik Takin (La Luvye) – 3224
5. Sergey Semak (Zenit) – 2992
6. Rafal Qorak (Katovitse) – 2522
7. Mikel Arteta (Arsenal) – 2320
8. Manuel Pelleqrini (Betis) – 2097
9. Marko Silva (Fulhem) – 1763
10. Miçel (Jirona) – 1755
11. Eddi Hau (Nyukasl) – 1633
12-13. Okan Buruk (Qalatasaray) – 1398
12-13. Ernesto Valverde (Atletik) – 1398
14. Kristof Pelissye (Oser) – 1281
15. Unay Emeri (Aston Villa) – 1275
16. Mixail Qalaktionov (Lokomotiv) – 1263
17. Erik Rua (Brest) – 1212
18. Aleksandr Dyuje (Anje) – 1149
19. Sebastyan Höness (Ştutqart) – 1122
20. Adrian Semenets (Yaqelloniya) - 1121

Şmidt 20 ilə yaxınlaşır!
Avropanın ən güclü 11 çempionatına nəzər salsaq, hazırda bu göstəricidə aşkar lider “Haydenham”ın çalışdırıcısı Frank Şmidtdi. Onun bu kluba təyinatı 2007-nin sentyabrında baş tutub. Yəni 52 yaşlı mütəxəssis son 18 il 8 aylıq dönəmdə eyni klubun başında yer alır! Bu, onun ən yaxın izləyicisi olan “Atletiko”lu Dieqo Simeonenin göstəricisindən (5240 gün) təxminən 30 faiz çoxdu. Ümumiyyətlə, Şmidtin göstəricisi Avropanın 11 aparıcı liqasında məşqçilərin orta iş müddətini 12 dəfə üstələyir. Qısaca qeyd edək ki, “Haydenhaym” bu məşqçi ilə 2023-də tarixində ilk dəfə bundesliqaya yüksəldi və ilk mövsümdəcə 8-ci yeri tutaraq Konfrans Liqasında oynamağa haqq qazandı. Ötən il iki cəbhədə oynamaq onlara çətinlik yaratdı və komanda yalnız 16-cı pilləni tutdu. Hazırda isə “Haydenhaym” sona 3 tur qalmış sonuncu pillədə qərarlaşıb və bundesliqa ilə vidalaşmaq üzrədi. Şmidt bir müddət öncə qərarını açıqlayaraq qarşıdakı – 20-ci mövsümün, çox güman, onun üçün “Haydenhaym”ın başında sonuncu olacağını bildirdi. Bu klub elita ilə vidalaşsa, bundesliqanın ən “uzunömürlü” məşqçisi statusu “Ştutqart”lı Sebastyan Hönessə keçəcək. Halbuki o, ümumi siyahıda yalnız 19-cu pillədədi.

İkinci pillədə hamımızın gözəl tanıdığı Dieqo Simeone qərarlaşıb. Bir qədər stajlı fanatlar gözəl xatırlayır ki, “Atletiko” 2011-in dekabrında çox qeyri-sabit nəticələr əldə edən sıradan bir klubu xatırladırdı və tez-tez məşqçiləri dəyişirdi. Argentinalı mütəxəssis öz ideyalarına əsaslanaraq “Atletiko”nu tam yeni səviyyəyə qaldırdı və uzunmüddətli bir layihəyə çevirdi. Heç şübhə yoxdu ki, Şmidt ayrılandan sonra ən yüksək səviyyədə ən “uzunömürlü” məşqçi məhz Simeone olacaq. Təbii, Qvardiolanı da unutmaq olmaz. Ünlü mütəxəssis 10 ilə yaxındı “Mançester Siti”ni çalışdırır. Aşağı liqalardakı çempionluqları saymasaq, bu klub Qvardiolaya qədər bütün tarixi ərzində “dişə vurulası” cəmi 19 titul qazanmışdı. Eyni sayda titulu kataloniyalı mütəxəssis bu 10 il ərzində qazanıb və bu il hələ bu göstəricisini yaxşılaşdırmaq şansı da var! Ümumilikdə uzunömürlülüyü ilə seçilən məşqçilərin ilk “20-liy”ində premyer-liqadan birdən-birə 5 mütəxəssisin olması diqqəti çəkir. Bu da futbolun vətənində məşqçilərə işləmək üçün çox vaxt verildiyini göstərir. Tudorun yaşadıqları isə istisnadı. Daha doğrusu, “Tottenhem”in özünün indi nə başı bilinir, nə də ayağı.

Bu siyahıda Türkiyədən də məşqçinin yer almasını xoş bir sürpriz də adlandırmaq olar. Çünki qardaş ölkədə məşqçiləri əlcək kimi dəyişmək az qala ənənəyə çevrilib. Amma “Qalatasaray” istisnadı. İstanbul nəhəngi 2022-nin yayından bəri Okan Buruka güvənməkdədi. Təcrübəli mütəxəssis isə etimadı artıqlamasıyla doğruldur və hər il çempion olur! Buruk ən “uzunömürlü” məşqçilərin siyahısında Ernesto Valverde ilə birlikdə 12-13-cü yerləri bölüşür.

Məşqçi uzun müddət çalışdıqda nəticə yaxşılaşırmı?
La Liqa və premyer-liqada, adətən, məşqçilərlə uzunmüddətli əməkdaşlıqlar qurulur. Hər iki turnirdə məşqçilərin orta iş müddəti 28 aydı. Orda çalışanların 60-65 faizi 9 aydan artıq, 40-45 faizi isə 21 aydan artıq işləyir. Təsadüfü deyil ki, ilk “20-lik”də birdən-birə 9 məşqçi məhz bu çempionatları təmsil edir. Bundesliqa məşqçilərin orta iş müddəti (23 ay) baxımından 3-cü pillədə qərarlaşıb. Ancaq hazırda cəmi 2 məşqçi 21 aylıq dönəmi haqlayıb. Bu, az öncə haqqında bəhs etdiyimiz Şmidtlə Hönessdi. Burda əksər vaxtlarda məşqçilərə işləmək üçün bir tam mövsüm verilir. İkinci mövsümün gedişində isə artıq nəticələr ürakaçan olmadıqda yollar ayrılır. Aparıcı ölkələrdən məşqçilərə ən az güvənənlər İtaliya, Portuqaliya, Türkiyə və Belçikadı. Burda məşqçilərin orta iş müddəti 8-11 ay diapazonunda dəyişir. 9 aylıq (21 aydan, ümumiyyətlə, danışmağa dəyməz) dönəmi tamamlayan məşqçilərin sayı barmaqla sayılacaq qədər azdı. Hazırda A seriyasında rekordçu son 22 ayda, “Bolonya”nın başında yer alan Vinçentso İtalyanodu. Türkiyə çempionatında hazırda cəmi 4 məşqçi öz klubunda 1 ildən artıqdı çalışır. Az öncə adını çəkdiyimiz Okan Burukdan başqa bu, “Göztəpə”də Stonimir Stoylov, “Trabzonspor”da Fatih Təkkə və “Alanyaspor”da Joao Pereyradı.

Maraqlıdı ki, ən “uzunömürlü” məşqçilərin ilk “50-liy”inə nəzər salsaq, onlardan yalnız 8-nin çalışdırdığı klub hazırda öz çempionatında düşmə zonasındadı. Ancaq sentyabrdan bəri təyin olunan 87 məşçinin durumuna nəzər salsaq, onlardan 26-nın klubu hazırda düşmə zonasındadı. Ümumi götürdükdə bir məşqçinin uzunömürlüyünün yaxşı nəticələrə səbəb ola biləcəyini iddia etmək çətindi. Düzdü, yuxarıda qeyd etdiyimiz siyahıdakı məşqçilərdən Simeone, Qvardiola. Semak, Arteta, Pelleqrini, Buruk, Emeri nəticələri ilə seçilir. Amma elə həmin siyahıda yer alan Şmidt, Takun, Qorak, Pelissye kimi mütəxəssislərin uzun müddət çalışması onların klublarının nəticələrini heç də yaxşılaşdırmır.

Yeri gəlmişkən...
2008-ci ilin avqustunun ilk günlərində “Qarabağ”ın “sükanı arxasına” keçən Qurban Qurbanov artıq 18 ilə yaxındı (213 ay və ya 6390 gün) bu vəzifəni daşıyır. Deməli, Qurban bəy yuxarıda adı çəkilən məşqçilərdən yalnız Şmidtdən geri qalır.