29 yan 17:42layihe

Rəqəmlərin tarixi...

Rəqəmlərin tarixi... .
..və ya Azərbaycanda futbol statistikası haqda bəzi qeydlər
Futbol... Milyonları cazibə dairəsinə salan, hətta həmin milyonlar üçün az qala ortaq dəyər olan oyun. Əslində həm də yaranışından bəri böyük təkamül yolu keçmiş oyun. Futbol nə qədər mühafizəkar idman növü sayılsa da, zaman-zaman qaydalarda dəyişikliklər olur, istər oyun epizodlarının, istərsə də ayrı-ayrı qaydaların təfsiri ilə bağlı müddəalar yenilənir. Adətən, konkret oyun ilə bağlı mübahisə edənlər isə sonda bir ortaq qənaətə gəlir: nə danışırsan-danış, onsuz da oyun unudulacaq, tarixdə nəticə qalacaq!
Bəli, tarixdə qalan həmin nəticələrin öyrənilməsi, fərqli mənbələrdə fərqli göstərilən rəqəmlərin dəqiqləşdirilməsi, tutuşdurulması statistiklərin işidi. Yəni futbol 90, bəzən hətta 120 dəqiqə sürən, penalti seriyasına qədər uzanan mübarizədən ibarət deyil. Futbol həm də qollar və rekordlar, rəqəmlər zənciri, rəngarəng faktlar deməkdi.
Əvəzsiz qaynaq - təqvim-məlumat kitabçaları
SSRİ dövründə futbol statistikası ilə bağlı məsələnin konkret tənzimlənmə qaydası vardı. Nəhəng ölkənin paytaxtı Moskva ilə yanaşı, müttəfiq respublikaların hər birində yeni futbol mövsümü ərəfəsində təqvim-məlumat kitabçaları işıq üzü görürdü. Təqvim-məlumat kitabçaları futbol həvəskarlarının daim yararlandığı, bu və ya başqa məqamı dəqiqləşdirmək üçün müraciət etdiyi sevimli mənbə idi. Azərbaycanda SSRİ-nin süqutu ərəfəsindəki son illərdə kitabçaları, adətən, Aqşin Kazımzadə, Oqtay Atayev, Saveli Perets (P.Savin) hazırlayıb. Məlum hadisələrdən sonra Saveli Abramoviç Bakını tərk etdiyindən 1990-91-ci illərdə ağırlıq mərhum Oqtay Atayevin üzərinə düşüb. Düzdü, Atayev futbol mövsümü ilə bağlı statistikanı bacardığı qədər yaxşı işləməyə çalışıb, özü də onun hazırladığı kitablar quruca rəqəmlərdən ibarət deyil, ayrı-ayrı məqamlara münasibətdə bədii-publisistik yanaşma duyulur. Sadəcə, həmin dövrün təqvim-məlumat kitabçaları üçün xarakterik olan bir çatışmazlıq var ki, bu gün də onun əziyyətini çəkməkdəyik. Söhbət Azərbaycanı SSRİ çempionatının 2-ci dəstəsində təmsil edən komandalara dair müfəssəl statistikanın yoxluğundan gedir. Təəssüf ki, bu istiqamət ümumilikdə Azərbaycan futbol statistikləri üçün yad sahədi, işlənməyib. Həmin dövrün idman mətbuatı yalnız nəticələrlə kifayətlənib, təqvim-məlumat kitabçalarında isə 2-ci dəstəyə yer ayrılmayıb.
İlk salnaməni erməni yazıb
Söhbət Azərbaycan futbolunun tarixindən gedirsə, bir nəfərin adını çəkməyə məcburuq. Əlbəttə, nankor qonşularımızın yolu ilə gedib, bu məqamın üzərindən sükutla da keçmək olardı. Amma tarix, tarixi həqiqətlər ləkə götürmür, faktları, gerçəkləri gələcək nəsillərə olduğu kimi çatdırmaq lazımdı. Ötən əsrin 60-70-ci illərində Azərbaycanda yaşayan ermənilərin sayını, onların tutduğu mövqeləri nəzərə alsaq, 1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında 4500 tirajla nəşr olunan “Azərbaycanın futbol salnaməsi” kitabının müəllifinin erməni Paruyr Parsadanov olmasında da qəribə heç nə yoxdu. Artıq yuxarıda adını çəkdiyim Oqtay Atayevin redaktə etdiyi, həm də tamamlayıb bitirdiyi (kitab hazırlanarkən, yəni 1970-ci ilin mayında Parsadanov dünyasını dəyişib) kitab 7 bölmədən ibarətdi. Bəs Parsadanov kim idi? Qaynaqlarda onun haqda çox az bilgi olsa da, hər halda, bəndəniz bəzi məqamları dəqiqləşdirə bildi. 1897-ci ildə Şuşada dünyaya gələn Paruyr Parsadanovun ömrü futbolla bağlı olub. Həm futbol oynayıb, həm hakimlik edib, həm 1938-ci ildə “Temp”in “sükanı arxasında” olub, həm də uzun illər ərzində Dövlət İdman Komitəsində futbol bölməsinə rəhbərlik edib. İxtisasca həkim olsa da, tarixə Azərbaycan yığmasının 1926-cı ildə İranla keçirdiyi ilk beynəlxalq yoldaşlıq oyununun hakimi kimi də düşüb. Bir sözlə, Azərbaycanın futbol salnaməsini məhz erməninin yazmasında qəribəlik axtarmağa dəyməz.
Buz yerindən tərpənib
Dünyada bu gün də futbol statistikasına ciddi diqqət ayıran, hər il rəqəmləri yeniləyən onlarla qurum, minlərlə statistik var. Beynəlxalq Futbol Tarixi və Statistikası Federasiyasının adı hər kəsin qulağına dəyib. Bildiyiniz kimi, hər il Londonda Mayk Hammondun baş redaktorluğu ilə European Football Yearbook hazırlanır. Qonşu ölkələrdən Rusiya və Türkiyədə də hər il futbol statistikası, terminlər lüğəti ilə bağlı yüzlərlə nəşr işıq üzü görür. Təkcə elə Türkiyə Futbol Federasiyası və Türkiyə Futbol Məşqçiləri Dərnəyinin təşəbbüsü ilə türk, alman, fransız və ingilis dillərində hazırlanan “Futbol sözlügü” kitabını xatırlatmaq kifayətdi. Görəsən, ölkəmizdə bu sahədə vəziyyət necədi? Ədalət naminə etiraf etmək lazımdı ki, son 10 ildə bu yolda ciddi müəyyən addımlar atılıb. “Qarabağ”ın 20, “Neftçi”nin isə 70 illiyinin qeyd olunduğu 2007-ci ildə bu klubların himayəsi ilə hazırlanan kitablar indi də oxucular və futbol statistikləri üçün əvəzsiz qaynaq rolunu oynayır. 2014-cü ildə yubileyini qeyd edən “İnter” də bu münasibətlə “İnter” - ilk 10 ilin izi ilə” kitabını ictimaiyyətə təqdim etdi. Məhz son illərdə futbol mövsuzunda Bəşir Əliyevin “Ulıbki futbolnoqo qastrolyora”, Sənan Şəfizadənin “N 11. İsgəndər Cavadov”, Varisin “Bitməyən matç” (Nazim Süleymanov haqda) kitabları nəşr olunub. Deməli, hardasa buz yerindən tərpənib. Amma...
Yenə də çatışmazlıqlar çoxdu
Yuxarıda adını çəkdiyim statistiklərin heç biri həyatda yoxdu – nə Parsadanov, nə Kazımzadə, nə Atayev, nə də Perets. Amma statistika ilə bağlı həllini gözləyən məqamlar hələ də çoxdu. Ölkə çempionatı və kuboku, 1-ci divizion, klubların avrokuboklarda çıxışı, ayrı-ayrı yaş qrupu üzrə yığmaların beynəlxalq oyunlarının protokolları, ölkə xaricində çıxış edən futbolçularımız ilə bağlı dəqiqləşdirməyə ehtiyacı olan çoxlu məqam var. Təbii ki, çatışmazlıqları yaradan obyektiv və səbəblər olub. Vaxtilə xaricə səfərə qatarla çıxan klublardan və ya AFFA-nın darısqal otaqlarına sığınan adamlardan dəqiq statistika tələb etmək bir qədər çətindi. Üstəlik, 90-cı illərin əvvəlinin məlum çətinliklərini də unutmayaq. Futbola, statistikaya maraq göstərən qəzətlər, adətən, qısa yaşayır, bununla da rəqəmlərlə bağlı sistemli fəaliyyət mümkünsüzləşirdi.
Fikrimcə, indiki durumda bütün problemlərə və suallara son qoymaq üçün ölkənin tanınan statistiklərini öz ətrafında birləşdirən qurumun yaranması ən yaxşı yoldu. Məhz bu yolla Azərbaycan futbolu ilə bağlı bütün statistik boşluqları aradan qaldıra, mübahisəli məqamlara vahid yanaşma formalaşdıra bilərik.
HUŞƏNG
Şərh yaz
Ваше Имя:
Ваш E-Mail:
Yağlı Əyilmiş Xətt altdan Xətt öndə | Sol tərəflə yığ Mərkəzdə Sağ tərfdə yığ | smayl qoşmaq Bağlantı qoşmaqBağlantı ilə qorunan Rəng seçimi | Gizli mətn Məqalə qoş seçilən mətni kril əlifbasına çevir Spoyler
Введите код:

Son xəbərlər
“80 yox, 100 yaşı da olsa, mənim gözümdə uşaq kimi qalacaq” 14:54“Zirə”lilər “Qarabağ”la oyuna adi yanaşır 14:50“Kəpəz” azarkeşlərə Novruz hədiyyəsi etmək istəyir 14:48Superkubok da “Şəfəq”in oldu 14:46“Xəmsə” yeni loqosunu təqdim etdi 14:40“Zirə”dən İslam Həmrəyliyi Oyunlarına dəstək 14:39Kamerun vətəndaşlarının meyidləri ölkələrinə göndərildi 14:37“Futbolda mümkünsüz heç nə yoxdu” 15:05Azərbaycanlı qapıçı Qırğızıstan klubunda 15:02“Zaqatala” iki qolla ikinci yerə qalxdı 14:59Almanlarla oyuna 19 min bilet satılıb 14:47“Sektor 11” ilə “Milli dəstə” ayrı-ayrı sektorlarda olacaq 14:44Avropanın nəhəng klublarının üzvləri ölkəmizə səfər edəcək 14:41Robert Prosineçkinin 26 nəfərlik fəlsəfəsi 14:38Almaniya: son 10 ildə iki dəfə 14:34Azadlığa çıxan Sərdar Bağırov Rövnəq Abdullayevin ətrafını “topa tutdu” 14:18Olimpiya stadionu UEFA-nın qərarını gözləyir 14:12“Lokomotiv”in borclarını AVF ödədi 14:07Hakim haqsızlığı “klassiklər”i kubokdan məhrum etdi 14:02Sumqayıtda voleybol klubu yaradıla bilər 13:55Baraban çalmaqdan vitse-prezidentliyə gedən yol 11:51"Səbail" büdrədi, Kvaratsxeliya üzüldü 11:43AFFA-nın Konfransından geriyə qalanlar... 11:32“Neftçi” mühafizə məsələsində rəqiblərlə razılığa gəlir 11:24UEFA İcraiyyə Komitəsinə can atan Elxan Məmmədovun seçki platforması 11:20AFFA “Şərurspor”la “Rəvan”ın “başını kəsdi” 11:12Futbolçular İK-nın qərarını ədalətsiz sayır 11:09“Rəvan”la “Şərurspor” AFFA-nın qərarı ilə barışmır 11:05“Böyük Dəbilqə”nin qəhrəmanı uğurunu davam etdirmək əzmindədi 11:00“Klassiklər”dən Dünya Kubokuna uğurlu start 10:55Oleq Stepko da Azərbaycanı tərk etdi 10:49“Zirə” Zirədə məktəblilərlə görüşdü 10:35Sərdar Bağırov azadlığa çıxan kimi "Futbol+"ə danışdı 00:50“Turan Tovuz” bəyanat yaydı 13:35Atletlər “Fəcr kuboku”na üç “bürünc”lə başladı 13:33Yığmamız “Böyük Dəbilqə”də ikinci oldu 13:32Üçhakimiyyətlilik davam edir 13:29Rüfət Dadaşov 8-ci qolunu vurdu 13:27Divizionun iddialıları, demək olar, hazırdı 13:24Mübariz Mənsimovun milyonlarını “yeyən” əcnəbi məşqçilər 13:21Mikayıl Nərimanoğlu jurnalistləri günahkar çıxardı 13:17“Əl-Sadd” stadionuna buraxılmayanlar “Futbol+”ə danışdı 13:16“Təyyarəçilər” intizamsız futbolçu ilə yolları ayırdı 13:13Maşallah Əhmədovun şikayətinə baxılacaq 13:10AVF reqlamenti niyə dəyişib? 13:09Kamil Nurəhmədov İmişlidə darıxır 11:46Şirdanov komandasını AZAL və “Kəpəz” səviyyəsində görür 11:44Mahmud Qurbanov yığmanın çıxışını dəyərləndirdi 11:37Elçin Məmmədov ad çəkmədi 11:36Mikayıl Nərimanoğlu doğum gününü yığmanın düşərgəsində qeyd edib 11:34Lənkəranlıları ölkə futboluna bəxş edə bilməyən “Xəzər Lənkəran” 11:31Kvekveskiri Apellyasiya Arbitraj Tribunalına təşəkkür etdi 11:29Rafael Ağayev uğurunun sirrini açıqladı 11:28“Azərreyl” sindromu qırsa da... 11:26Çempionatda mübarizə qızışır 11:24İlk gündə qazancımız bir “bürünc” oldu 11:23“Atam həmişə mənə deyirdi ki, kişi olmalısan, mavi yox” 20:23 Bütün xəbərlər
Ən çox oxunanlar